Enter your keyword

Sa nhân

320,000

In stock N/A .

Mô tả

5 (100%) 4 votes

Sa nhân còn gọi là súc sa mật.

Tên khoa học Amomum xanthioides Wall.

Thuộc họ Gừng Zingiberaccae.

Sa nhân (Fructus el Semen Amomi xanthioidis) là quà gần chín phơi hay sấy khô của cây sa nhân (Amomum xanthioidcs).

Người ta còn phân biệt xác sa là quả còn cả lớp vỏ và sa nhân là khôi hạt còn lại sau khi đã bóc lớp vỏ ngoài. Vì hạt trông giống hạt sỏi, do đó có tên sa nhân, sa là cát, sỏi.

A. Mô tả cây

Sa nhân là một loại cỏ có thể cao tới 2-3m, gần giống cây riềng nhưng thân rẻ không phát triển thành củ như riêng.

Lá xanh thẫm, mặt nhẵn bóng, dài 15-35cm, rộng 4-7cm.

Hoa màu tráng đốm tía, mọc thành chùm ở gốc; từ rễ nảy ra một mầm, ngọn mang hoa gần sát mặt đất, mỗi gốc 3-6 chùm hoa, mỗi chùm 4-6 hoa.

Quả là một nang 3 ngân, đậu vào tháng 5, chín vào tháng 7-8 (6-7 âm lịch), hình trứng, to nhất bằng đầu ngón tay cái, ưung bình bằng đầu ngón tay giữa, dài 1,5 -2cm, đường kính 1- l,5cm. Mặt ngoài vỏ có gai rất đều, không có cái cao cái thấp, kẽ gai cũng đều nhau, bóp mạnh sẽ vỡ thành 3 mảnh. Hạt dính theo lối đính phôi trung trụ. Mùa hoa: tháng 4-5

Một số vị thuốc khác tại Kiều Gia Đường:

  1. Hoàng Bá
  2. Hoàng Đằng
  3. Hoàng Liên
  4. Hoàng Liên Ô Rô

B. Phân bố, thu hái và chế biến

Sa nhân mọc hoang và được trồng ở nhiều tỉnh miền núi nước ta, miên Bắc cũng như miền Trung. Còn mọc ờ Cãmpuchia, Lào, Thái Lan, Ấn Độ.

Hằng năm trước đây toàn Việt Nam xuất chừng 250 đến 400 tấn. Việc trồng sa nhân đã đuợc chú ý.

Người ta phát nương như để trồng ngỏ, trổng sắn, rồi nhổ tỉa những cây sa nhân mọc ờ rừng đem về cắt bót ngọn đi, đặt nằm gổc xuống hở, mỗi hố cách nhau chùng 0,70-0,80cm, lấp đất lên, giẫm chặt gốc, để hở ít ngọn , như ta trồng mía.

Đối với sa nhân mọc hoang, muốn thu hoạch nhiều cần phát quang những khu sa nhàn già để sa nhân mọc lại, đồng thời phát quang bớt những cây che kín bên trên làm cho sa nhân tốt hơn và sai quả.

Sa nhân: quà và hạt – Amomum xanthioides Sa nhân thu hoạch vào khoảng tháng 8 dương lịch (từ 1 đến 15 tháng 7 âm lịch), có thể sớm hơn một ít. Vì thời gian thu hoạch rất ngắn, mà hái sớm hay muộn quá đểu ảnh hưởng đến chất lượng cùa sa nhân cho nên cần theo dõi để kịp thời thu hái. Khi vỏ ngoài đã vàng thẫm, kẽ gai đã thưa, bóc ra thấy róc vỏ, bóp quả thấy còn cứng, lúc bóc ra thì hạt hơi có màu vàng, ỏ giữa mỗi hạt có chấm đen hay màu hung hung, nhấm thấy chua và có chất cay nổng là sa nhân đúng tuổi hái được. Loại này người ta gọi là sa nhân hạt cau (loại tốt nhít).

Nếu để quá 5-7 ngày mới hái, quả bóc ra đã mềm, nhâm thấy ngọt chất cay đã hết, dó là sa nhàn dường, kém giá trị hơn vì ít tinh dầu, khó bảo quản vì dễ ẩm mốc, cứ phơi khô để vài ngày lại bị ẩm, hạt rời vụn ra màu đen như cứt gián. Nhưng nếu vội hái non quá, khi bóc ra hạt vẫn còn non trắng hay hơi vàng, nhấm thấy cay nhung khống chua, gọi là sa nhân non cũng kém giá trị.

Sa nhân hái về phải tãi ra phơi khò ngay, nếu không gập nắng, phải dùng củi sấy kịp thời, tốt nhâ’t là ngày phơi, đêm sấy, chừng 4-5 ngày thì khô.

Thường mùa thu hái sa nhân hay trùng với mùa mưa cho nên cần chuẩn bị củi để sấy cho khỏi hỏng. Thường 10kg sa nhân đầu mùa phơi được 1.800kg sa nhân vỏ (sa nhân xác), nếu hái đúng tuổi có khi được tới 2kg.

Nếu sa nhân hái về khồng kịp phơi khô ngay sẽ dẽ bị thối nát, màu ngả đen như cứt gián. Khi sa nhân khồ kiệt rồi nếu bóc vỏ trước khi phơi sấy thì tinh dầu bốc đi mất, dễ vỡ vụn và cũng kém giá trị. Muốn bóc vỏ, dùng dao con hay dùi nhò chọc mũi vào vỏ sa nhân, cho đỡ đau tay. Mỗi kg sa nhân vỏ bóc được từ 0,700 đến 0,800 kg sa nhân hạt.

Tùy theo thời kỳ thu hái và phơi sấy, thường người ta phân ra làm nhiều loại:

1. Sa nhân hạt cau là loại tốt nhất, có hạt to mẩy, khi hạt khô không bị nhăn nheo. Màu nâu sảm, cứng, nhấm cay nhiều, nồng.

2. Sa nhân non là loại 2, hạt không mẩy, có vết nhản nheo, màu vàng răng ngựa, nhấm ít cay.

3. Sa nhân vụn là loại 3, gổm những quả sa nhân đường, non vỡ ra hoặc do không được phơi sấy đúng phép, còn gọi là sa nhân cứt gián, kém cay.

4. Sa nhân đường là loại 4, sò tay thấy ẩm hơi dính, nhấm hơi ngọt, mềm, màu đen.

C. Thành phần hóa học

Trong sa nhân có chừng 2-3% tinh dầu. Thành phần chủ yếu của tinh dầu là d. bocneola (19%), d.campho (33%), axetat bocnyla (26,5%), d.limonen (7%), camphen (7%), phelandren (2,3%), parametoxyetylxinamat (1%), pinen (1,8%), linalola, nerolidola…

Năm 1958, hệ dược Viện y học Bắc Kinh có nghicn cứu thấy trong loài sa nhân Amomum villosum Lour, có saponin với tỷ lệ 0,69%.

D. Công dụng và liều dùng

Sa nhân là một vị thuốc kích thích và giúp sự tiêu hóa, thường dùng làm gia vị và chế rượu mùi. Về căn bản, sa nhân mới thấy dùng trong phạm vi đông y.

Theo tài liệu cổ, sa nhân có vị cay, tính ôn, vào các kinh tỳ, thận và vị, có tác dụng hành khí. điều trung, hòa vị, làm cho tiêu hóa dược dễ dàng.

Dùng trong những trường hợp đau bụng, đầy bụng, ăn khống tiêu, tả lỵ.

Hiện nay ngoài công dụng như ưên, sa nhân được xuất sang một số nưóc dùng làm gia vị.

Liều dùng hàng ngày: 1 đến 3g dưới dạng thuốc viên, thuốc sắc.

Đơn thuốc có sa nhàn dùng trong đông y

Răng đau nhức: Ngậm sa nhân. Bài thuốc chữa ăn uống không tiêu, nôn mửa, bụng đầy, đau (hương sa chi truật hoàn). Sa nhân 4g, mộc hương 6g, chì thực 6g, bạch truật 4g, các vị tán nhò, dùng nước sắc bạc hà nấu với gạo làm hồ viên thành viên, mỗi viên nạng 0,25g; ngày uống 2 hay 3 viên.

Ở miền Bắc nước ta chỉ khai thác để dùng trong nước và xuất loại sa nhân nói trên. Ngoài 2 cây dương xuân sa và sa nhàn nói trên, tại Trung Quốc người ta còn khai thác một số cây khác với tên sa nhân, ví dụ:

1. Sa nhân Hải Nam là quà của một loài Amomum sp. ở đảo Hải Nam.

2. Thổ sa nhân à Hải Nam là quả của một loài Amomum sinensis Rose.

3. Thổ sa nhân ở Phúc Kiến là quả của loài Aỉpinia japonica Miq. tên gọi ở địa phương là hòa sơn khương, có quả ở trên ngọn cùa thân mang lá, khác những cây trên có quả trên một trục riêng ở sát mặt đất.

Đánh giá

Chưa có đánh giá nào.

Hãy là người đầu tiên nhận xét “Sa nhân”

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

ĐẶT MUA SẢN PHẨM

Phí vận chuyển toàn quốc chỉ 0-20.000Đ (Giao hàng, thu tiền tận nhà)

Bỏ trống ô số lượng nếu bạn cần tư vấn

Chúng tôi sẽ liên hệ lại ngay khi nhận được thông tin